1. Click vào đây để xem chi tiết
  2. Click vào đây để xem chi tiết

0077.00005_ThanhVan (type done) + Lười Đọc Sách (soát xong)

29/4/16
0077.00005_ThanhVan (type done) + Lười Đọc Sách (soát xong)
  • Rồi như muốn xoay lại với cảnh đời, sưởi ấm lại lòng đứa con đã chịu goá bụa bấy lâu ; với tấm lòng của một người cha thương con, không muốn con mình sống trong cảnh lỡ làng khi thuyền yêu bị gãy đổ trong phong ba, ông muốn tìm chỗ cho con nối lại duyên tơ để nương tựa lúc tuổi già (1). Ông đã có những lý luận như sau:

    Cha đâu đội đá ở đời,

    Thân con âu cũng liệu nơi nương nhờ ;

    Trẻ trung được lúc bây giờ,


    Cảnh chiều mưa gió, con nhờ cậy ai ?

    và:

    Ba đời nuôi cháu ngoại rồi

    Chén trà trưa sớm, ông ngồi thở than ;

    Tóc râu phơ, giọt lệ tràn,

    Tình con cảnh cháu, chẳng an bụng già.

    Sự kiện đã đưa đẩy người thiếu phụ Tương-Phố vào một cuộc xung đột dữ dội ở nội tâm. Tình yêu và lẽ sống đang dằng co, trì kéo, dằn vật tâm tư, hồn thể bấy nhừ trong hai lẽ. Rốt cuộc nàng phải chọn giải pháp thực tiễn hơn, khi hiểu rằng : chết là hết. Nàng thuận để tình cảm bị lý trí lấn át vì phải sống cho những người còn đang sống. Tương-Phố đã vén màn lên cho ta thấy sự phản ánh đảo ngược của nội tâm và ngoại diện:

    Từ đấy thương cha, em nín khóc,

    Cha em thường thấy mặt em vui.

    Người đời cũng ngốt em sung sướng,

    Em biết tim em đã nát rồi.

    Em cười phong kín hai hàng lệ,

    Lệ ứa thương em lỡ cuộc đời ;

    Thổn thức canh dài em dẫu khóc,

    Nhưng mai, son phấn lại tươi rồi !


    (1) Sau khi bà chắp nối với ông Tuần-phủ Phạm khắc Thành, người, làng Kim-thanh, huyện Ý-yên, tỉnh Nam-định, bà trút nỗi lòng trong thi bản Tái tiếu sầu ngâm với lời thơ bi thiết.

    Vì đứa con côi, em phải sống,

    Nuôi con giỏ lệ máu chan hoà,

    Muôn ngàn hạnh phúc hy sinh hết,

    Tim nát, thời gian lặng lẽ qua !...

    Tuân lệnh cha già ra đi làm lại cuộc đời mà tâm tư tan nát, Tương-Phố đã diễn tả hết sức cảm động, bằng những lời chân thành nhưng thảm não vô cùng :

    “Thôi thì, một liều ba bảy cũng liều. Đành vâng lời cha, em bước chân ra. Bước chân ra, cho yên bụng cha già. Bước chân ra, cho khỏi luỵ gia đình. Nhưng anh ơi ! một vâng lời, chết mấy tầng ruột gan.”

    hoặc :

    “Anh ơi ! Ngoảnh mặt về Nam, em xin từ đây bái biệt anh.”

    “ Thôi ! em vì cảnh ngộ, vạn bất đắc dĩ phải bước chân ra. Anh có linh thiêng xin biết cho nhau, và phù hộ cho đứa con côi vất vả của chúng ta. Cố giúp cho con nên người anh nhé !”

    và nhất là những câu kết thúc bài thơ:

    Thắp nén hương này, khóc biệt anh

    Thề duyên ước cũ tủi ba sinh ;

    Thuyền ai một bước, hai hàng lệ,

    Ngoảnh lại con côi dạ chẳng đành.

    để rồi em xin đành vĩnh biệt anh :

    Chan hoà lệ rỏ, trước ban này,

    Hương nến lu mờ, khói toả bay ;

    Bốn lạy giã từ, muôn kiếp hận,

    Bước ra, một bước, một chau mày !...

    *

    Thật là những vần thơ đẫm lệ, biểu hiện một tấc lòng kính mến tình xưa khi phải tiếp nối duyên tơ. Giọng thơ của Tương-Phố càng đọc càng cảm động, xót xa ; lời thơ dạt dào tình cảm. Đọc Tương-Phố, dù cho người khó tính thế mấy cũng không phàn nàn vào đâu được nữa. Từ lối dùng chữ đến cách gieo vần là cả nghệ thuật tinh vi. Không sáo, không kiểu cách, trái lại bà thường dùng những chữ thông thường nhưng không phải vì thế mà làm cho bài thơ kém hẳn ý tứ hay bị lạt lẽo, vô vị…

    Bốn mươi năm trôi qua, kể từ khi Tương-Phố góp tiếng lòng qua Giọt lệ thu đăng trên Nam-phong, tên tuổi của nữ sĩ họ Đỗ vẫn còn sống mãi trong lòng người ái mộ.

    Tóm lại, tiếng thơ của nữ sĩ Tương-Phố là tiếng lòng của nữ sĩ ; nó cấu tạo bằng tim, máu và nước mắt do một tâm sự riêng của chính mình, không hề vay mượn của ai, nó không gò bó, gượng ép hay giả tạo như một số thi nhân khác đã thường sáng tạo thơ văn mình do óc tưởng tượng nhiều hơn thực tế.

    Đó là nét độc đáo có một không hai mà Tương-Phố đã thành công và chiếm được một chỗ ngồi vững chắc trên thi-đàn Việt-Nam.


    Thi, văn tuyển

    Giọt lệ thu

    Trời thu ảm đạm một màu,

    Gió thu hiu hắt thêm rầu lòng em,

    Trăng thu bóng ngả bên thềm

    Tình thu ai để duyên em bẽ bàng !

    Anh ơi, thu về như gợi mối thương tâm. Mỗi độ thu sang em lại vò lòng than khóc. Nghĩ năm có một lần thu, nhưng thu năm nay đi, năm sau còn trở lại. Hỏi ba sinh hương lửa thời ái ân kia dễ mấy kiếp hẹn hò nhau ? Chẳng hay cơ trời dâu bể vì đâu, xui nên chăn gối vừa êm, lửa hương mới bén, sắt cầm dìu dặt ngón đàn, bỗng ai xô lộn bình tan gương vỡ cho người dở duyên !

    Than ôi, minh dương đôi ngả, gió mây hội ấy, anh đi đi mãi, năm tháng thường về, người không dấu vết. Em muốn tìm anh tìm chẳng thấy, hôm sớm bâng khuâng buồn lại nhớ, thương nhau gày gỏ khóc vì nhau.

    Anh vui non nước bấy lâu, bụi hồng khuất nẻo dứt đường cá chim, trông bốn phương trời mây buồn vơ vẩn, em còn biết đâu là lối phượng bay mà tìm. Chốn phòng loan từ thuở vắng anh, lệch làn chăn gối đượm sầu, giường xưa chiếu cũ nghiêng xiêu, thu đông đến chẳng cùng em ân ái nữa. Giấc cô miên trằn trọc suốt canh dài mắt muốn nhắm đi, lòng nào có ngủ, đường kia nỗi nọ, trăm năm tâm sự, khôn đem hồn mộng gởi chiêm bao !

    Ngày tới đêm lui, hôm mai lần lữa, những ngậm ngùi than thở xót cho thân. Than ôi, lênh đênh sóng nước một con thuyền, phong ba cuộc thế mấy phen dập vùi. Nghĩ như cánh buồm bọc gió, bể hận không bờ, con chèo tuyệt vọng khôn dò bến, em nay còn biết buông theo ngả nào ! Trên cầu đoạn trường, sầu dường bể, khắc như năm, võ gày thảm thiết thương anh, trăm mối tơ lòng không tung mà rối.

    Xuân qua hạ lại, cảnh tình đã chẳng khác chi đông ; thu sang tâm sự lại dạt dào, thương tâm gió buổi mây chiều, lòng em lai láng biết bao sầu tình !

    Anh ơi, phòng thu vò võ một mình, mỗi khi nhớ anh, em lại ngừng tay kim chỉ, cuốn bức châu lim xa trông non nước, và hồi tưởng những đường xưa lối trước đi về có nhau, thì muôn nghìn tâm sự bấy giờ lại như xô lùi em về cảnh đời dĩ vãng, mà rồi ngọn trào trong dạ cũng mênh mang con sóng lệ. Em nhiều khi cũng nghĩ thương nước mắt, muốn thôi đi không khóc nữa, nhưng hai hàng châu lệ vẫn cứ chan hoà như mưa !

    Nước non ngao ngán tình xưa,

    Trăm năm bạn cũ bây giờ xa đâu ?

    Để riêng ai

    Bức khăn hồng tầm tã giọt châu

    Gối chăn còn ngấn lệ sầu đến nay !

    Anh ơi, nước non còn đó mà anh vội đi đâu ? Ngày xanh sao chẳng ở cùng nhau, duyên thắm nỡ nào chia rẽ lứa. Ngoài nội uyên kia cùng chắp cánh, trên nương én nọ chẳng lìa đôi, tung mây kết bạn ngang trời, nghĩ chim ríu rít tủi người lẻ loi.

    Ôi ! chim có đôi, người sao lẻ bạn, chăn đơn gối chiếc em biết cùng ai than thở chuyện trăm năm. Đành đem phận mỏng cánh chuồn, tóc tơ ngắn ngủi cùng anh không có phúc nối duyên lâu dài. Nhưng gieo chanh rắc ớt, chua cay lòng trẻ, để đến duyên này chếch mác dở dang, cũng bởi tại khuôn xanh kia đã quá tay lừa lọc. Trời ơi, ba sinh hương lửa, đã cho duyên kiếp ái ân bạn đời, ví dầu chẳng để trăm năm nữa, cũng cho xuân thu đắp đổi độ vài mươi năm, cho cam tấm lòng trẻ thơ khăn túi. Nỡ nào chắt chiu én mới một xuân qua, đã đem sinh ly tử biệt chia phôi bước đường.

    Con còn trong cữ chưa se rốn, vợ qua bể cạn chửa hoàn hồn, anh đã vội vàng vứt áo ra đi. Ôi, ra đi nào phải đi gần, dặm đường Âu Mỹ ngàn trùng nước non. Buổi tiễn đưa nhìn anh thôi lại nhìn con, giọt hồng lã chã, chén quan hà những uống lệ mà say !...

    Anh sang Tây, em cũng tính ngày về Bắc, con vừa đầy tháng em đã bước lên đường.

    Nghĩ vợ chồng lấy nhau mùa thu, biệt nhau chưa kịp qua thu, đất khách quê người, gánh tình xẻ nửa dặm sầu chia hai, mà nay em ra về, nước non như vẽ cảnh đoạn trường !

    Thôi, từ đây cảnh trời Phan-thiết rẽ hai thâm tình ! Than ôi, cùng nhau đương hợp mà tan, nghĩ nguồn cơn ấy thì thà rằng đôi lứa như chim, lại không biết có cái thảm những ngày gió mưa chia rẽ.

    Gió mưa chim chẳng lìa đôi,

    Giữa đường ân ái não người lẻ duyên ;

    Lai sinh nguyện chắp cánh uyên,

    Cao bay chẳng để khuôn thiêng lọc lừa.

    Anh ơi, một năm hoa mấy thời xuân, bốn mùa trăng dễ mấy rằm trung thu. Trăng đẹp khi tà, hoa thơm khi úa, đời xuân xanh ai trẻ mãi ru mà. Người yêu hoa đem lòng luyến ái, khách say trăng chén rượu vui mời, những than ba vạn sáu ngàn ngày, sinh thú cõi trần ai không hơn gì mộng cảnh. Cho nên thương hoa xuân tạ, cảm trăng thu tàn. Đã mang tấc dạ yêu say, khách chung tình không nỡ để vì mình mà trăng sầu hoa tủi. – Em nay vì anh đến nỗi chừng xuân tơ liễu còn xanh, mà nửa làn tâm sự đã sang thu rồi ! Than ôi, anh đi chẳng lại đã đành rằng duyên kia dang dở, nhưng ngày xanh quãng vắng em chờ đợi ai !

    Ngày xuân luống tiếc xuân dài,

    Oanh đưa liễu đón duyên ai đi về.

    Vui xuân đôi lứa đề huề,

    Sầu xuân say tỉnh tê mê một người.

    Xuân xanh duyên đã phai rồi,

    Đời xuân thôi cũng là đời bỏ đi !

    Anh ơi, hờn xuân em lại giận trời, trời đa đoan phụ phàng con trẻ, nỗi dở dang này em biết than thở với ai đây ? Theo duyên những ước duyên may, em có ngờ đâu giữa đường đứt gánh chung tình, anh đi để lại cho em những ngày mưa sầu gió thảm !

    Con anh măng sữa, em còn thơ ngây, cuộc đời trăm đắng nghìn cay, trông vào ai, cậy vào ai ? Đường gian nan chân chồn bước ngại, tới lui đã dở, nắng mưa dễ biết lánh vào đâu !

    Đường mây vỗ cánh, lựa chiều bóng mát cây cao, chim kia còn hơn em có tổ hôm mai đi về.

    Buông con mắt trông bốn phương trời, em chỉ ngậm ngùi rưng rưng nước mắt, mà không còn biết đâu là nơi hy vọng được những tháng ngày ấm no.

    Trông vời đỉnh Dĩ mây che khuất, bơ vơ thân gái cõi phong trần, dở duyên em đành lại phải ôm con thơ quanh về nương tựa gối cha già. Than ôi, Cha già nhà túng trông lên luống não tấm lòng thần hôn. Tóc da mười chín năm trời, kính ngọt dâng bùi, đền ơn trả nghĩa chưa mảy may nào. Nay tơ duyên đứt mối, giữa dòng chiếc bách lênh đênh, mình chẳng yên được phận mình, lại còn đem tấm thân trôi nỗi dạt vào lòng cha. Nhưng để luỵ đến cha già cũng là một điều vạn bất đắc dĩ, chứ lòng em có muốn thế đâu. Nghĩ cha em nửa đời gà trống nuôi con, cảnh ngày đã xế về hôm, mà vẫn còn đeo lo đeo nghĩ chưa được yên bụng già, thì em lại ngậm ngùi tấc dạ làm con, hai chữ thần hôn luống tủi lòng khuya sớm.

    Thần hôn đã lỗi đạo thường,

    Con côi mẹ goá lại nương cha già.

    Muối dưa đắp đổi ngày qua,

    Phơ phơ tóc bạc cũng sa giọt sầu !

    Anh ơi, quán nước làng mây chia rẽ lối, anh đi năm ấy buổi thu sơ, tính đến thu này đã bao lần khóm cúc nảy chồi, giò sen rũ lá, lòng em vật vã bấy lâu, đem thu mà ước cũng mấy tao đoạn trường ! Nhưng mưa Ngâu lầm đất khi còn tạnh, gió vàng rụng lá buổi còn im, mùa thu có hẹn, ngày thu có chừng. Đến như một mối thương tâm đòi đoạn lòng người, thì còn có năm có tháng có ngày nào đâu ! Tấm thân goá bụa, chợ trần ai vắng vẻ bạn thân tình, em dẫu ước đem nghìn vàng đánh đổi một ngày vui xưa, cũng không bao giờ còn có nữa.

    Ngày vui xưa đã không trở lại, phong vũ đoạn trường lại cứ năm năm mưa gió cùng về với thu, khiến cho em mỗi trận gió vàng lại một phen vật vã. Ôi, thu xưa lệ rỏ, thu này châu sa, mỗi độ thu về mất bao nhiêu nước mắt !... Nhưng sao em khóc đã nhiều mà hồ lệ bên lòng vẫn không vơi được cái tâm sự đắng cay lại cứ càng ngày càng thêm cay đắng.

    Thu thường lại, ngày vui chẳng lại, thu thường đi, lòng hạn chẳng đi; thương không có hạn, giận không có kỳ, người đi đi mãi, kẻ khóc hoài. – Chao ôi, Anh có biết đâu một sớm anh chơi mây, để lại tháng ngày em lẻ bạn !

    Thu có hạn sầu dài, không hạn,

    Cảm thu sang, nhớ bạn lứa đôi.

    Đoạn trường biết mấy tao nôi,

    Khóc rồi lại khóc, hờn thôi lại hờn.

    Khúc uyên dạo dây đờn ai dứt,

    Dao sầu kia cắt đứt lòng son.

    Trăm năm lỡ cuộc vuông tròn,

    Hờn duyên tủi phận lệ còn chứa chan !

    Anh ơi, gái Thiên-tôn than thở khóc sinh ly, năm năm còn được thấy Ngưu Lang trở lại, cầm sắc với dao cầm, dây đàn kia lại cùng nhau so phiếm cũ. Em nay đau lòng tử biệt. Những ngậm ngùi kẻ khuất người còn, miền dị lộ nước mây thăm thẳm cách. Bồng nước Nhược, với trông anh bóng hạc biết về đâu ! Cõi trần ai quanh năm uống lệ lại nuôi sầu, đoạn trường ấy anh biết cho nhau chăng nhẽ ?

    Năm theo anh mười bảy thơ ngây, đào tơ sen ngó, ái ân thủa đó, đem ngày xanh hẹn buổi bạc đầu. Em những chắc cùng nhau đôi lứa thiếu niên, Bắc Nam dù cách trở, hương lửa vẫn nồng nàn, thì nay dẫu xa xôi, mai rồi lại gặp gỡ, vả nước non còn đó, đâu hết cơ duyên. Nên chi con thơ măng sữa em chăm chút, chẳng phiền cha mẹ, chẳng phiền anh, rắp mong để yên lòng khoa danh gặp hội anh đua bước. Một mai nam nhi toại chí, dưới bóng tùng quân em cũng được nở nang mày mặt.

    Than ôi, những cậy mình tuổi trẻ khinh ly biệt, em nào có học đến chữ ngờ, mà biết trước sinh ly tử biệt đoạn trường dồn nhau ! Sự duyên càng nói càng đau…

    Nghĩ lại Âu du bước ấy có may gì ! Quê người dầu dãi tuyết sương, mấy năm trời lao tâm khổ tứ, thang mây thăng một bực, tuổi thọ giáng bao nhiêu !

    Ngót ba thu lần lữa đất Mạc-xây, nghĩ luống thương anh yếu đau săn sóc cho người, môn Biển-Thước thêm được bức văn bằng Thuộc-địa Y-khoa, lúc trở về đã hai làn phổi nát ! Thảm thiết thay, anh mang trọng bệnh lên đường vinh qui, trước khi bảng vàng ghi chép cái danh hão huyền kia, hẳn cũng không ngờ đâu ba chữ tên mình sắp đến ngày mờ xoá trong sổ nhân loại thế gian !

    Tin về đưa đến, Bắc Nam đôi ngả xa vời, chén tẩy trần, em những ngậm ngùi ngoài thiên lý, cuộc trùng hoan nào được thấy nhau. Nhưng cũng tưởng đầu xanh tuổi trẻ, ái ân còn dài, thì rồi đây vui xum họp âu sẽ có ngày cùng nhau hàn huyên, kể lể giải sầu chia phôi. Nào hay đâu ông Tạo-hoá cơ cầu, xui nên vật đổi sao dời trong phút chốc. Đường đau xa nhau, bỗng lại khóc mất nhau !

    Ôi, tin đâu xé ruột xé lòng !... Mảnh giấy xanh đưa đến tận nơi : ngày hai mươi nhăm tháng bảy năm Canh thân là ngày anh tạ đất tạ trời, cướp công cha mẹ, dứt tình vợ con, lìa rẽ anh em, chia đường kim cổ. Một gánh nợ đời trút cả cho người còn ở lại !

    Chao ôi, lưng trời sét đánh, em thật đã chết cả đời người.

    Thôi thế là thôi ! Một dải khăn ngang, năm thân gấu xổ, trăm năm tâm sự còn nói năng gì !

    Con anh nào đã biết mặt cha, thân côi cút trái đào ba tuổi, từ đây em dạy em nuôi, khoảng trời đất không mong gì còn có bố !

    Nghĩ mà chua xót thương con, nhà không nóc, mưa gió mai ngày, cuộc đời xoay xở biết toan sao ? Đoạn trường em lại biết bao nhiêu giăng mắc. – Con còn trẻ thơ lo ăn lo mặc, lo học lo hành, con khôn lớn lại phải lo sao cho thành danh phận, để chen vai nối gót với đời. Nghĩ như thân em sức vóc liễu bồ, cánh vây không có, hai bàn tay trắng, đức tài cũng không. Một mình mẹ goá nuôi con, em biết lo liệu thế nào cho tròn phận ấy ?

    Anh ơi, anh mất đi, anh để lại cho em biết bao nhiêu nỗi dở dang ở đời ! Dầu em có nghĩ liều : mặc đời cua máy cáy đào, nỗi dở dang âu đành chẳng bận. Nhưng tình nhớ thương khuây khoả sao đây ! Ra vào vắng vẻ tháng ngày, khăn áo cũ còn hình dung bóng dáng. Khoảng trời đất non buồn nước lạnh, người đi bằn bặt, kiếp này còn gặp nhau đâu nữa mà mong !

    Trên mây kia Ngưu Chức chia phôi cũng đoạn trường, nhưng khóc nhau còn lại có ngày thấy nhau. Em khóc anh mấy thu nay lệ đã đắm lòng, người đành không lại, mộng sao chẳng về ? Nghĩ đau duyên ấy lại hờn với Ngâu :

    Thu về đẹp lứa duyên Ngâu,

    Năm năm ô thước bắc cầu Ngân-giang ;

    Đôi ta ân ái lỡ làng,

    Giữa đường sinh tử đoạn trường chia hai ;

    Anh vui non nước Tuyền-đài,

    Cõi trần hương lửa riêng ai lạnh lùng ;

    Nhân gian khuất nẻo non Bồng,

    Trăm năm não thiếp tấm lòng bơ vơ !

    Anh ơi, chung cảnh thu này, đông tây nam bắc biết bao người cảm thu. Nhưng lòng thu ai hẳn có như em, mà mây chiều vần dạ, gió mai lạnh lòng. Như em mỗi hạt sương gieo là một giọt lệ thảm, mỗi làn lá rụng là một mảnh tình sầu. Thu càng thâm, sầu càng nặng.

    Anh ơi, em nghĩ đến về với anh mùa thu, mất anh lại cũng mùa thu, cho nên năm năm cứ đến độ thu sang, thì em lại bồi hồi nhớ trước tưởng xưa, mà lòng thu một tấm cũng ngây ngất sầu !

    Ôi, hờn duyên, em lại khóc thu, mà thu kia như cũng vô tình, có đem châu lệ đền bù cho em đâu !

    Cùng buổi thu này, trăng trong gió mát, tao khách thi nhân say tình say cảnh, cùng nhau cất chén hoàng hoa, ngâm thơ Tống-Ngọc, lưng bầu phong nguyệt hẹn hò với thu.

    Riêng em trong cảnh phòng không chiếc bóng, luống tủi mình đầu xanh lẻ bạn, giữa đường lạc duyên, cho nên trông trăng những nhớ trăng xưa, thấy thu lại tưởng thu này năm nao, mà rồi châu lệ dạt dào, tấc dạ cũng thê lương, lòng riêng không còn một cảnh vui nào để cho mình ước hẹn với thu. Người buồn lại gặp cảnh thu, sầu riêng trăm mối bao giờ gỡ xong.

    Anh ơi, giọt lệ khóc thu, em chỉ vì anh mà năm năm lai láng… Than ôi, thu sang thu não lòng người biết bao !

    Sầu thu nặng, lệ thu đầy,

    Vì lau xan xát, hơi may lạnh lùng ;

    Ngổn ngang trăm mối bên lòng,

    Ai đem thu cảnh hoạ cùng thu tâm…

    Viết ở sông Thương mùa Thu
    năm Quý-hợi 1923

    *

    Tự tình

    Canh khuya, tỉnh giấc hai hàng lệ,

    Vừa năm kia, mất Mẹ chưa khuây ;

    Áo khăn tang tóc còn đây,

    Chưa xong tang Mẹ, lại ngay tang chồng !

    Nỗi đau đớn, riêng lòng này biết,

    Khóc lên cho thảm thiết vang trời ;

    Trời làm chi hỡi trời ơi !

    Nỡ đem sinh tử não người thế gian.

    Chết, âu cũng muôn vàn lẽ chết,

    Nỡ lòng nào vội giết tuổi xanh ?

    Ôi ! trang trẻ đẹp, thông minh,

    Chết con người một tấm tình chứa chan !

    Chết hỡi chết ! sao tàn nhẫn thế ?

    Dở dang người vợ trẻ còn thơ ;

    Từ đây biết lại bao giờ

    Đốt lò hương ấy, so tơ phím này !

    Áo xanh (1) thấm ố đầy ngấn lệ,

    Mối sầu này ai để cho nhau !

    Già nua kia, bạc mái đầu,

    Kẻ còn người khuất, cũng đau đớn lòng.

    Nữa đôi ta, đương vòng tuổi trẻ,

    Ái ân còn mới mẻ say sưa ;

    Cùng nhau hú hí sớm trưa,

    Bữa ăn giấc ngủ, cũng chờ đợi nhau.

    Lòng chẳng nỡ xa đâu nửa bước,

    Đương kiếp này, đã ước kiếp sau.

    Chỉ vui, vui chẳng biết sầu,

    Quanh mình, hoa cỏ riêng màu vui tươi.

    Em mười-tám, anh hai-mươi lẻ ;

    Sóng gương đôi, lứa trẻ như măng !

    Có đêm, ngồi mát dưới trăng,

    Bảo nhau : yêu quá sợ Hằng-nga ghen.

    Yêu có phút, lặng nhìn chẳng chớp,

    Trông nhau cùng muốn nuốt nhau đi !

    Ngây thơ một tấm tình si.

    Yêu nhau, yêu có nghĩ gì xa xôi.

    Vui, có lúc cùng ngồi đánh chắt,

    Đùa, có khi bịt mắt bắt dê ;

    Khi trước cửa, lúc bên hè,

    Sánh vai, ngắm khách đi về đông tây.

    (1) Áo xanh rêu màu đại tang, và cũng ngụ ý tấm áo trẻ trung của người đương tuổi thanh xuân rực rỡ.


    Lòng sung sướng đùa mây rỡn gió,

    Chuyện bâng quơ chẳng có đầu đuôi ;

    Câu vui cùng phá lên cười,

    Vui tai, hàng xóm cũng cười góp sang.

    Nhắc truyện cũ, lòng càng thêm nhớ…

    Ôi ! trăm năm, mấy thuở vui vầy :

    Phút rồi kẻ Bắc, người Tây,

    Sinh ly những ước lại ngày đoàn viên.

    Anh rong ruổi theo miền tên đạn, (1)

    Em trở về vui bạn bút nghiên

    Lòng son để chớm lửa phiền,

    Giọt hồng lã chã để hoen má hồng.

    Góc trời Âu, tấm lòng mong mỏi,

    Nay tin đi, mai hỏi tin về ;

    Xa xôi còn bóng trăng thề,

    Bao phen dưới bóng trăng khuya ngậm ngùi.

    Trông trăng, chạnh nhớ người chung bóng,

    Bóng bên Đông, nhớ bóng bên Tây.

    Rượu sầu chẳng nhắp mà say,

    Lòng sầu gắng gượng càng ngây ngất sầu !

    Ly hận nỗi càng lâu càng khổ,

    Tương tư thêm mấy độ tương tư ;

    Nay mong thư, mai đợi thư,

    Ba thu đất khách bấy giờ là đây :

    Anh lâm bệnh, phương Tây về nước,

    Chứng nan y Biển-Thước cũng hàng !

    Nghe tin, thương xót muôn vàn,

    Lặng ngồi lặng nghĩ, hai hàng lệ tuôn…


    (1) Anh sang Pháp hồi Âu-châu đại chiến 1914-1918.


    Bệnh hỡi bệnh, sao buồn đến thế !

    Bệnh oái oăm, bệnh để giết ai ?

    Rắp mong, ngày một, ngày hai,

    Thuốc tiên bệnh quỉ, có tài cũng qua.

    Riêng ngán nỗi, đường xa dặm thẳng,

    Ước đoàn viên, nguyện chẳng như nguyền.

    Trăm điều ngang ngửa vì duyên,

    Bắc Nam tuy vẫn nặng nguyền ước xưa.

    Êm đềm tay dắt con thơ,

    Bước trăm năm, vẫn đợi chờ gặp nhau.

    *

    Tin vụt đến, ngỡ đâu sét đánh,

    Mảnh giấy xanh là mảnh báo tang !

    Tin đâu tin xé can tràng,

    Tin đâu tin để hai hàng lệ sa !

    Khóc lại khóc chan hoà nước mắt,

    Thở than thôi lời thật không lời ;

    Anh còn trẻ quá, anh ơi !

    Mới ba-mươi, cũng một đời thông minh.

    Anh mất, cảnh gia đình thảm thiết,

    Cha mẹ già lòng biết bao khuây !

    Con thơ, vợ dại từ đây,

    Kiếp trần mưa gió, não ngày vắng anh.

    Ai đền nhau mối tình lỡ dở ?

    Duyên kiếp này, có dở dang không !

    Muối chanh, ôi, xót xa lòng !

    Ngày xanh, chi để má hồng phôi pha.

    Con ơi, biết tìm cha đâu nữa !

    Khoảng đất trời con ở, cha đi ;

    Từ đây thôi nói năng gì,

    Non buồn nước lạnh, người đi không về,

    Sực nhớ nhau, canh khuya lại khóc,

    Nghĩ thương con nay cóc man tường ; (1)

    Biết bao nhiêu nỗi đoạn trường,

    Niêm phong khôn gửi suối vàng cho nhau !

    Anh trẻ tuổi, về đâu vội thế ?

    Cõi trần ai, nỡ để riêng ai ;

    Dưới trăng, giọt lệ canh dài,

    Dở dang tâm sự, ngậm ngùi tuổi xanh.

    Duyên một năm tơ tình muôn kiếp,

    Ruột gan này nát hết vì nhau !

    Đêm khuya trăng dãi bên lầu,

    Bóng trăng kia biết dạ sầu đêm nay !

    (Một đêm về cuối thu ở trường Nữ
    Sư-phạm Hà-thành, năm 1920)

    *

    Em còn nhớ

    Em còn nhớ buổi trưa hôm ấy

    Anh soạn rương, sắp giấy ra đi ;

    Chiếc rương với chiếc va-li,

    Hành trang sẵn cả, em thì bồng con.

    Anh ngoảnh lại, hôn con, hôn vợ,

    Miệng mỉm cười, lệ ứa khôn ngăn :

    Em non nớt, đừng ăn bậy nhé !

    Ủ cho con chớ để lạnh lùng ;

    Thuốc men, em muốn cần dùng,

    Ca-Đê bác sĩ sẵn lòng giúp em.


    (1) Phong dao: Con có cha như nhà có nóc,
    Con không cha như cóc man tường.


    Yêu nhau, hãy tạm quên ly biệt,

    Xuân còn dài đã hết xuân đâu !

    Buông lời, siết chặt tay nhau,

    Hôn con, anh vội bước mau xuống thềm.

    Em ngồi ngẩn, như điên như dại,

    Trông theo anh, trông mãi đến giờ !...

    Mất anh, là chuyện không ngờ,

    Lòng em năm tháng vẫn chờ đợi anh !

    (1922)

    *

    Bước chân ra

    Mấy hàng lệ ký gửi bạn ba sinh chốn Dạ-đài.

    Thay khăn đổi áo bước ra,

    Hai hàng nước mắt chan hoà như mưa !

    Đau lòng duyên mới, tình xưa,

    Yêu nhau chi để bây giờ phụ nhau !

    Chăn đơn gối chiếc bấy lâu,

    Giấc cô miên ấy đã hầu ấm êm.

    Tình xưa, xưa vẫn êm đềm,

    Duyên xưa, chưa dứt mối duyên những ngày.

    Anh ơi! duyên xưa chưa bứt mối duyên những ngày, mà hôm nay đây, đổi áo thay khăn, gạt nước mắt bước chân ra, em đã cam phụ anh rồi ! Phụ cả đứa con thơ dại của đôi ta !

    Con không cha, từ đây vắng mẹ,

    Nghĩ ai tình con trẻ biết bao !

    Bước ra những muốn quanh vào,

    Trăm phần, nào có phần nào phần khuây.

    Thân này, đến dở dang nay,

    Lòng này, ôi hết chua cay nỗi lòng !

    Buồn quá anh ơi ! Giữa đường kẻ khuất người còn, em mất anh đã mấy thu qua, nay lại cam lòng rũ tình duyên cũ, ôm cầm thuyền ai, nghĩ đối với nhau còn gì đâu nữa. Đã mất nhau rồi, lại mất nhau, duyên kia dù nối, dạ sầu bao khuây !

    Tình cảnh này, tâm sự này, chốn Dạ-đài khôn gửi lệ châu, ai còn biết cho nhau nỗi lòng tan nát ấy !

    Trước cảnh nhà thanh bạch, thương con đầu xanh goá sớm, cha em phơ phơ mái tóc, ngày đêm lo buồn, những mong thâm cho con có chốn yên thân.

    Cha đâu đội đá ở đời,

    Thân con âu cũng liệu nơi nương nhờ ;

    Trẻ trung được lúc bây giờ,

    Cảnh chiều mưa gió, con nhờ cậy ai ?

    Như em, trẻ trung nào đã biết lo gì, không ngờ, trong khoảng tháng ngày vô tư lự ấy, em đã để bận lòng cha già không biết bao nhiêu. Lo con trẻ dại, sợ con hư, thương con hiu quạnh sớm trưa một mình. Chẳng những thương con, lại còn đứa cháu mồ côi nữa.

    Ba đời nuôi cháu ngoại rồi !

    Chén trà trưa sớm, Ông ngồi thở than ;

    Tóc râu phơ, giọt lệ tràn,

    Tình con, cảnh cháu, chẳng an bụng già.

    Con goá trẻ, cháu mồ côi, cảnh nhà neo túng biết ai đỡ đần ? Cho nên, cha em lựa chọn mối duyên sau này, những ước cho em thành đôi lứa tốt.

    Ôi ! Cha thương con vẫn là trung hậu, nhưng cha em đâu biết lòng em khổ.

    Thương tâm đã lắm, em nay chỉ mong tim gan lành lặn hơn lành áo khăn, mà còn tìm đâu thuốc chữa đoạn trường này đây !

    Tim đã nứt, bao giờ lành nữa !

    Khóc vô duyên, than thở ích gì ?

    Người đời đau khổ thiếu chi,

    Khô gan, héo ruột, riêng gì một ta.

    Biết khóc vô duyên, than thở chẳng ích gì, mà em vẫn tủi thân cứ khóc. Tưởng như muôn vàn cay đắng, hoạ chăng chỉ còn giọt lệ âm thầm lai láng cảm thương em.

    Anh ơi ! vì đâu nên nỗi dở dang này ? Em nên bước đi ? Hay nên ở lại ?

    Ở đã dở, bước đi càng dở, nỗi lòng kia ai ở trong lòng !

    Dầu sao nữa, dừng chân đứng lại, đành lòng em, chẳng đành được cảnh nhà.

    Nỡ nào để luỵ cha già,

    Nỡ nào để một cảnh nhà dở dang ;

    Con thuyền bắt lái sang ngang,

    Trông vời sông nước mà ngang ngửa lòng !

    Thôi thì, một liều ba bảy cũng liều. Đành vâng lời cha, em bước chân ra. Bước chân ra, cho yên bụng cha già. Bước chân ra, cho khỏi luỵ gia đình. Nhưng anh ơi ! một vâng lời, chết mấy tầng ruột gan.

    Em đã mất anh, còn mong gì gây lại tương lai êm đềm, và còn tìm đâu hạnh phúc chốn nhân gian này ? Đi đâu cho thấy vui ? Làm gì cho quên nhau được ? Chẳng qua chỉ tại tấm lòng hiu quạnh năm càng quạnh hiu.

    Ôi ! tình xưa đâu biết dở dang này, ngày xuân tơ liễu buông mành, con oanh còn học nói, mà tuổi xanh đã chau mày vì duyên. Anh ơi !

    Mất anh để lòng em vắng vẻ,

    Năm lại năm, suông tẻ buồn tênh !

    Tìm đâu lạc thú gia đình ?

    Tìm đâu thấy bạn thâm tình buổi xưa ?

    Mất anh biết bao giờ khuây được,

    Mộng lửa lòng, vẫn ước gặp anh ;

    Kiếp này đã dở dang tình,

    Thương nhau nguyện kiếp lai sinh lại tìm.

    Một bước chân ra, mấy lần gạt lệ. Làng mây quán nước, anh thấu chăng tình. Từ đây mà đi, cuộc đời em sắp sửa đổi thay, tâm sự lại phân mang bao ngả. Mà rồi, chim xa tổ cũ, lá lìa rừng xưa, giang sơn một gánh nhà ai, kiếp trần mưa gió ai người thương em ? Anh ơi ! nghĩ nguồn cơn ấy, em luống lại đau lòng tiếc cảnh chăn đơn gối chiếc, tiếc con thuyền gỗ bách lênh đênh.

    Thà rằng, ở lại khóc nhau, còn hơn bước ra đi, để mất nhau thứ nữa.

    Đã mất nhau rồi, lại mất nhau,

    Ngậm ngùi chi xiết nỗi thương đau !

    Áo khăn thay đổi, lòng không đổi,

    Ghi sổ ba sinh, hẹn kiếp sau…

    Than ôi ! kiếp sau nào biết có hay không, nhưng kiếp sau cầm trước để an ủi lòng.

    Chẳng hay, những trang quả phụ ở đời này, có ai cùng chung số phận, cũng năm này, cũng tháng này, cũng ngày này, cùng đau đớn cảnh, cùng cảm nỗi buồn tái giá, như lòng này không ?

    Anh ơi ! Ngoảnh mặt về Nam, em xin từ đây bái biệt anh.

    Thôi ! em vì cảnh ngộ, vạn bất đắc dĩ phải bước chân ra. Anh có linh thiêng xin biết cho nhau, và phù hộ cho đứa con côi vất vả của chúng ta. Cố giúp cho con nên người anh nhé !

    Thắp nén hương này, khóc biệt anh,

    Thề duyên ước cũ tủi ba sinh ;

    Thuyền ai một bước, hai hàng lệ,

    Ngoảnh lại con côi, dạ chẳng đành.

    *

    Chẳng đành, đành cũng bước chân ra,

    Tâm sự phân mang nỗi cửa nhà ;

    Con dại, cha già, tình cảnh ấy,

    Anh ơi, em nỡ, nỡ đâu mà…

    *

    Nỡ đâu để mãi bận lòng thầy,

    Mệt dạ, vì em, tháng lại ngày ;

    Dang dở chữ tình, tròn chữ hiếu,

    Tình kia, hiếu nọ, dễ ai hay !

    *

    Ai hay duyên đẹp, lứa đôi ta,

    Một buổi thu về để xót xa ;

    Kẻ khuất, người còn, tình lỡ dở,

    Áo khăn thay đổi lệ chan hoà.

    *

    Chan hoà lệ rỏ, trước ban này,

    Hương nến lu mờ, khói toả bay ;

    Bốn lạy giã từ, muôn kiếp hận,

    Bước ra, một bước, một chau mày !...

    (1925)

    *

    Tái tiếu sầu ngâm

    Đàn xưa, ai dứt dây đàn ?

    Đứt dây từ đấy, chứa chan mạch sầu !

    Ngày xanh chi dở dang nhau,

    Tuổi xanh nghĩ buổi bạc đầu mà thương ;

    Vóc mai gầy gỏ tuyết sương,

    Mấy thu chiếc bách cánh buồm bơ vơ ;

    E dè buổi gió chiều mưa,

    Con côi, mẹ goá, dễ nhờ nương đâu ?

    Bước đi, âu cũng thương nhau,

    Dừng chân đứng lại, cơ mầu dở dang ;

    Dây loan chắp nối đoạn trường,

    Ngâm câu tái tiếu hai hàng lệ sa !

    *
    :rose::rose::rose:
  • Đang tải...