11. Trang 193 - 212 @mist (soát xong)

11/7/17
11. Trang 193 - 212 @mist (soát xong)
  • « Thế là cái chứng-cớ hiển-nhiên tôi cố tìm đã mấy tháng nay, đến nay mới thực là nắm được trong tay vậy ! Trong giây phút ấy tôi thấy như nghị-lực tôi cương-cường lên bội phần. Tôi trông thấy kẻ thù của tôi kinh-hoảng bao nhiêu, tôi lại thấy tôi vững-vàng sáng-suốt bấy nhiêu. Xét ra thằng này không tập quen cái tính giả-mạo bằng thằng anh. Nên nghe tôi gọi đến tên Rostand, trông thấy mặt tôi giống cha tôi như hệt, lại thấy đường-đột đến như thế, kinh-hãi mà tinh-thần tán-loạn, không thể thu-thập lại được. Người ta hăng-hái làm việc, tư-tưởng thường lanh-lẹ lắm. Tôi bấy giờ cũng vậy : trông cái tình-trạng ấy biết ngay rằng đó mới là sự kinh-hoảng trong tinh-thần, phải kế luôn một sự kinh-hoảng ngoài thân-thể nữa mới được… Nếu không thì nó hoàn-hồn lại, tất đâm xổ vào người tôi, đẩy ngửa tôi ra, rồi chạy liều như thằng hóa dại, không sợ người nhà trông thấy nắm lại... Như thế thì mưu mình hỏng mất. Nhưng bấy giờ tôi đã lôi cái súng trong túi áo ra rồi. Tôi chĩa vào giữa mặt thằng mạt-kiếp ấy rồi tôi gọi chính tên nó để cho nó hiểu rằng tôi đã biết cả. Tôi nói: « Này, Edouard Tarmonde, tao bảo cho mày biết, hễ mày bước một bước lại tao thì tao cho một phát chết đứng. Mày là thằng ác-phạm giết người, mày giết cha tao khi xưa, mày có nhớ không?...

    « Tôi lại chỉ vào cái ghế ở góc cửa sổ mà bảo rằng : - Ngồi xuống đây ! »

    « Nó theo lời tôi như cái máy vậy. Tôi bấy giờ đối với nó như có oai-quyền vô-hạn, nhưng tôi biết rằng hễ nó phục-hồi lại thì tất nó kháng-cự. Song dù từ đây mà có xảy ra sự bất-lợi cho tôi, công tôi cũng đã kết-quả được một phần rồi. Tôi muốn biết tên Edouard Tarmonde với tên Rostand có phải cùng một người không, thì cái đó đã biết đích-xác rồi, có chứng-cớ hiển-nhiên rồi, không còn nghi-ngờ được nữa. Song còn một phần nữa chưa xong, là còn cái chứng-cớ kia, cái chứng-cớ nó khiến cho tôi chế-ngự được tên thủ-phạm kia, -- tức là mấy cái thơ, -- phải làm thế nào bắt thằng này nó trao lại cho tôi mới được. Cuộc quyết-đấu đã diễn được một hồi, còn hồi nữa mới thật là xong. Tôi bèn liếc mắt nhìn quanh cái buồng tôi đương đứng với nó. Thấy ở trên giường về bên tay trái có một cái gậy chì, một cái mũ, một cái pardessus ; trên bàn giường ngủ có một quả đấm bằng sắt với một khẩu súng lục. Bên tay phải nó cái kỷ ngăn kéo, trên có con dao găm để lẫn với những đồ rửa mặt. Tựa vào một cái cửa đóng thì có cái rương, lại có cái tủ mặt gương để tựa vào một cái cửa đóng nữa, rồi đến bàn rửa mặt. Nó thì đứng giữa khoảng cái bàn với cái cửa chớp, tay tôi vẫn chĩa súng vào mặt. Nó có muốn trốn hoặc muốn chạy ra lấy khí-giới nào gần đấy, tất phải đánh áp-chiến với tôi đã, rồi mới ra thoát được. Nhưng trước khi vào đánh tất nó phải tôi bắn, vì súng tôi đã sẵn trên tay rồi. Vả dẫu người nó to lớn mạnh khỏe, người tôi cũng không phải bé nhỏ yếu ớt. Tôi hai-mươi-lăm tuổi. Nó năm-mươi tuổi. Cái thế tôi mạnh hơn là phải. Tôi tất phải đánh được.

    « Tôi cũng ngồi xuống ghế, tay vẫn chĩa súng vào nó, tôi nói:

    « - Nào, thế bây giờ ta nói chuyện…

    « Nó đáp lại sẵng một câu rằng : - Anh muốn gì tôi?

    « Tiếng nó vừa trầm, vừa có giọng khàn-khàn. Máu bừng lên má, mắt sáng quắc, thật giống mặt thằng anh như hệt. Nó lúc bây giờ cũng ví như một con thú dữ, vừa mới phải sự nguy-hiểm to, hồi lại thấy hãy còn sống lấy làm kinh-ngạc.

    « Nó vừa nắm tay lại vừa nói: - Thôi, tôi đã mắc bẫy rồi... Anh cứ bắn ngay một phát cho xong chuyện...

    « Tôi không trả lời, tay vẫn chĩa súng vào nó. Nó lại nói to lên rằng : « À phải, tôi biết rồi ; cái thằng anh tôi là thằng chó Jacques nó phản tôi, nó bán tôi cho anh, để nó rẫy tôi cho dễ… Cái án đã tiêu-diệt thời-hiệu rồi... Nó tưởng nó đã thoát thân. Phải, tôi biết nó là người lương-thiện rồi ; thế nó có nói với anh rằng nó cũng có phần vào cái án ấy không, nó có nói với anh rằng tôi đây có tang-chứng về cái tội của nó không ? - À phải, nó tưởng tôi chịu để anh giết tôi đây mà không nói hay sao ?.. Không ạ, tôi kêu lên bấy giờ, họ bắt cả hai người, rồi sẽ rõ đầu đuôi. »

    « Bấy giờ xem ra nó tức-giận lắm, nó muốn hô-hoán lên. Nhưng ác thay chính tôi cũng nổi giận. Tôi trông cái bàn tay nó to, những lông, lờn-vờn trên bàn như muốn cầm cái gì ném vào mặt tôi, mà tôi nóng tiết lên, tự nghĩ chính cái tay lờn-vờn ấy là cái tay đã giết cha tôi khi xưa đó… Tưởng chỉ nóng lên chút nữa là bại-sự, là tương ngay phát súng vào xác thịt nó mà trông thấy máu chẩy đầm-đìa... Mới tưởng thế cũng đã mát lòng mát ruột lắm rồi !... Nhưng mà không. Tôi đã quyết không dùng cái cách báo-thù thô bỉ đó.

    « Trong khoảng một giây đồng-hồ tôi trông thấy tôi phải bắt, thấy phải kể cả đầu-đuôi, lại thấy cái khổ nó đứt ruột mẹ tôi. May sao cho tôi, lúc bấy giờ thằng ấy nó cũng hồi dần mà nghĩ lại một chút. Chắc nó mới nghĩ thì tưởng rằng anh nó phản nó, chỉ cho tôi biết một nửa chuyện để tôi báo thù mà hại nó. Đến sau thấy tôi dùng-dằng thì nó biết rằng cái chí tôi không phải là muốn giết nó. Bấy giờ hai bên nín lặng một lúc, tôi nhân định-trí lại, rồi bảo nó rằng : « Anh lầm rồi. » Giọng nói tôi rất là bình-tĩnh, trông con mắt nó như lại lấy làm kinh-ngạc lắm. Nó nhìn tôi, rồi, tôi thấy nó nhắm mi mắt mà cau trán lại. Tôi biết rằng nó thấy tôi giống hệt như cha tôi mà không dám nhìn nữa.

    « Tôi lại nói, giọng vẫn điềm-nhiên như hai người bàn công việc, chứ không phải hai kẻ thù muốn giết nhau ; tôi nói : « Phải, anh lầm đấy, tôi đến đây không phải là định bắt anh, mà cũng không phải là định giết anh, trừ khi anh lại muốn làm như ban nãy, khiến tôi bất-đắc-dĩ không thể đừng được thì không biết đâu... Tôi đến đây là chủ-ý bàn với anh một sự mua bán, nhưng anh phải lắng tai nghe tôi mới được, anh cứ bình-tâm mà nghe như tôi bình-tâm nói với anh đây… »

    « Hai người lại nín một chặp. Thấy tiếng người vừa đi vừa nói ngoài lối đi ngay áp cửa, lại thấy tiếng cười ồ lên. Thế cũng đủ cho hai bên tỉnh-ngộ, bên tôi thì cố giữ mình cho khỏi nóng nẩy quá, bên nó thì biết rằng cái thân nó đương vào lúc nguy-hiểm đây. Cái phòng ở ngay áp lối đi thế, chỉ một tiếng súng một tiếng kêu là có người biết. Bởi vậy tên Edouard Tarmonde rất để tai nghe tôi nói. Trên mặt nó nhác trông như có vẻ hi-vọng, rồi vụt lại biến ra nét mặt hồ-nghi.

    « Nó nói, tiếng vẫn trầm nhưng đã dịu-dịu : « Anh định thế nào thì anh nói đi. »

    « Tôi đáp lại, có ý thiết-tha cho nó biết rằng tôi thực bụng mà không định đánh lừa nó, tôi nói : « - nếu tôi muốn giết anh thì đã giết anh rồi anh không còn ngồi đâu đây nữa -- (vừa nói tôi vừa để cái súng xuống), -- nếu tôi muốn bắt anh thì tôi không cần phải thân-hành đến đây, chỉ hai tên lính cảnh-sát là đủ, vì chắc anh còn nhớ rằng anh phải tội đào-quân, pháp-luật muốn trị anh lúc nào cũng được ».

    « - Nó nghe bấy nhiêu lời chỉ đáp lại một câu rằng: « - Phải rồi ».

    « Rồi tựa-hồ như vẫn ngẫm-nghĩ một mình mà tự hỏi to lên rằng : « - Không biết có phải thằng Jacques nó lập tâm phản tôi không ?

    « Xem đó thì biết nó vẫn ngờ là anh nó muốn làm hại nó. Sự nghi-ngờ ấy rất quan-hệ cho kết-cục buổi hôm nay.

    « Nhưng tôi không đáp câu ấy, tôi nói luôn : « Anh ở trong tay tôi, mà tôi không nỡ hại anh. Tôi tha cho anh ngày hôm kia, tôi tha cho anh ngày hôm qua, tôi tha cho anh sáng hôm nay, tôi tha cho anh vừa rồi, tôi lại tha cho anh hiện nay nữa, là vì một lẽ quan-trọng ở đó. Nay anh có muốn tôi tha cho anh hẳn cũng là tùy anh đó ».

    « Tuy tôi bấy giờ vẫn cầm cái súng-lục, nhưng không chĩa vào người nó nữa. Nó bèn trỏ ngón tay vào cái súng mà đáp lại : « - Thế này mà anh muốn tôi tin lời anh nói sao được… Thôi, thôi, tôi không có mắc lừa rồi...»

    « Tôi bèn nói lại, ra giọng rất khinh-bỉ : - Anh nghe đây, anh như con chó dại, đáng giết chết ngay cũng là đáng, tôi tha cho anh là vì một lẽ quan-trọng, tôi nói cho anh biết đây... Thằng anh anh là chồng mẹ tôi, tôi không muốn cho mẹ tôi biết thằng anh anh là con người thế nào, nên tôi mới cố giữ cho việc khỏi tiết lộ ra… Thế anh đã hiểu vì cớ sao mà tôi định tha cho anh chưa ?… Song anh cũng phải biết điều mới được... Vì nếu tôi quá giận thì dẫu nghĩ đến mẹ tôi, tôi cũng giết anh. Tôi lại bảo cho anh biết cái án năm 1864 ấy chưa phải đã tiêu-diệt thời-hiệu đâu mà nghĩ. Vậy sự sống chết của anh là ở giữa trong giây phút này đây, anh phải liệu mới được… Nay tôi nói tóm vài lời cái việc tôi định bàn với anh đây : trong mười năm nay anh đối với anh anh vẫn dùng cái cách dọa phát-giác việc cũ, mà cách ấy thật cũng đã lợi cho anh nhiều… Tôi chắc những khi anh khoét được tiền của anh anh, không phải là anh anh có vị gì tình máu-mủ mà thương anh đâu, có phải không ? … Khi hắn gọi anh ở Mĩ về để giảm-hình làm tên Rostand, chắc hắn có thư-từ cho anh... Những thơ ấy chắc anh còn giữ... Tôi mua anh một vạn phật-lăng, anh giao cả lại cho tôi.»

    « Nó đáp lại, nghe giọng bấy giờ đã vững-vàng lắm : « Anh cho tôi là thằng khờ hay sao mà anh lại bàn với tôi cái chuyện như thế. Nếu thơ-từ tôi còn giữ thật, sao tôi lại có trao cho anh như thế ? Lấy gì làm bằng rằng đến khi anh nắm được giấy rồi, anh không đem người đến bắt tôi ? « - Bấy giờ nó nhìn hẳn vào mặt tôi mà nói : « - À phải ! anh định thử tôi à ? Anh chưa rõ chuyện, anh mưu đánh bẫy tôi… Cái tên ấy… Cái mặt giống ấy... Tôi là thằng dại thật... »

    « Mặt nó bấy giờ đỏ bừng lên, tức giận lắm. Nó văng tục ra một câu, rồi nói to lên : « - Này tao bảo cho mày !» Bấy giờ lại là giữa lúc tôi không chĩa súng vào nó, nó đẩy mạnh cái bàn vào tôi, giá tôi không nhẩy lùi lại đàng sau thì ngã ngửa ra. Nhưng bấy giờ nó đã đâm xổ vào ôm ngang lấy người tôi. Nó xông vào mau quá, tôi đánh rơi cái súng trên tay xuống, thành ra không thể dùng được, cũng là một sự may. Hai bên đánh nhau, không ai nói một câu gì. Nó nhảy vào trước, vật ngã được tôi xuống đất, nhưng tôi vốn cũng sức-lực lắm, thủa nhỏ đã kinh-cụ nhiều, nên về phần thể-dục cũng giỏi. Tôi thấy hơi nó thở vào mặt tôi, thịt nó áp thịt tôi, da nó áp da tôi, ngửi cả thấy cái mùi người nó. Bấy giờ tôi tức-giận quá, hăng lên tưởng gấp mười khi thường, lại sợ người ta nghe thấy tiếng đánh nhau, nên đảm-lực của tôi lại càng mạnh, mà về phần nó thì xem ra đã thấy kém. Hai bên ôm chặt nhau trong mấy phút đồng-hồ, rồi nó thấy phần nó yếu sức bèn ghé răng cắn vào vai tôi đau quá cuồng người lên ; tôi gỡ được một cánh tay ra, nắm vào cổ họng nó, tưởng bóp chết ngay lúc bấy giờ... Từ đấy tôi cỡi lên mình nó, giập đầu nó xuống phản gác, tưởng vỡ ra được. Trong một phút đồng-hồ nó đờ người ra. Tôi tưởng tôi đã đánh chết nó rồi. Tôi chạy nhặt cái súng lục rơi ra gần cửa, rồi trở lại lấy nước lã tẩm vào trán cho nó tỉnh dậy.

    « Tôi đứng soi vào cái gương tủ thấy cổ áo rách, mặt thâm tím, giây ca-vát tan từng mảnh, rùng mình sợ, không nhận ra mặt mình nữa. Nghĩ đến cái sự đánh vật đó mà lấy làm thô-bỉ, nhưng lúc này không phải là lúc giở cái thói cao-thượng con nhà thân-sĩ được. Ngoảnh lại thì thấy thằng kia đã hoàn-hồn. Lần này tôi quyết làm cho xong. Tôi thề-nguyện không phạm đến mẹ tôi, nhưng thiết-tưởng thế này cũng đã là hết sức rồi. Nếu có tội thì là tội tại vận-mệnh mà thôi... Thằng mạt-kiếp ấy đã nhấc được nửa mình lên, mà ngửng đầu nhìn tôi. Tôi lại gần nó, kề miệng súng lục vào bên trán, rồi nói : « - Còn thì giờ đây, tao hẹn cho mày năm phút đồng-hồ, mày có nhận lời tao lúc nãy hay không thì mày nói ; đưa thơ cho tao thì tao trả một vạn phật-lăng mà tao tha cho, không thì viên đạn này vào óc… Mày chọn xem đàng nào hơn. Tao muốn tha cho mày là vì mẹ tao ; nhưng tao không chịu mất cả hai cái thù của tao... Hễ mày động thì mày chết... Cho người ta bắt tao, người ta khám giấy-má của mày, tìm thấy những cái thơ đó thì biết tao có phép được bắn tan sọ mày ra. Mẹ tao phiền-não đau-đớn... Nhưng tao trả được cái thù của tao... Tao nói rồi đấy. Hạn cho mày đúng năm phút, không được hơn một phút nào nữa».

    « Chắc cái nét mặt tôi lúc bấy giờ quả-quyết lắm. Vì thằng giết người kia nhìn mặt tôi rồi nhìn đồng-hồ, nó muốn giơ tay lên lại trông thấy ngón tay tôi đã sắp bấm vào cò súng.

    « Nó nói : - Xin hàng.

    « Tôi đáp : - Thế thì cho đứng dậy.

    « Nó lại theo lời tôi như cái máy.

    « Tôi hỏi: - Thơ-từ để đâu ?

    « Bấy giờ nó giơ cái mặt hèn-mạt ra mà nói ra giọng van-vỉ, một cách rất đê-tiện : - Thế tôi đưa thơ rồi, ông để tôi đi, nhé ?

    « Trông mặt nó ra dáng lo sợ lắm, tôi bèn nói : « - Tôi thề với anh ». Tôi lại nói thêm : « - Đã có vong-linh cha tôi chứng-minh ». Xong rồi lại hỏi lần nữa :

    « - Thơ để đâu?

    « Nó trỏ vào cái rương để góc buồng mà nói: - Đây.

    « Tôi ném cả cái ví đựng giấy bạc cho nó mà nói : - Tiền đây.

    « Không biết giọng nói, tiếng người có cái ma-lực gì không, hay là vì không-khí đặc-biệt lúc bấy giờ, hay là vì lời thề trịnh trọng của tôi đủ khiến cho thằng ấy dám tin rằng tôi nói thực ? Nó không hề lưỡng-lự một chút nào ; nó mở cái rương đánh đai sắt, lôi một cái hộp da vàng nhỏ khóa bằng chìa khóa kín, rồi lại lôi trong hộp ấy ra một cái phong-bì lớn, ném lại cho tôi cũng như tôi ném giấy bạc cho nó lúc nãy. Về phần tôi, tôi cũng không hề sợ rằng nó lấy cái khí-giới nào để trong rương mà đánh tôi chăng ; tôi mở phong-bì soạn xem thì chỉ thấy có ba cái thơ mà thôi, hai cái đóng dấu ParisNewyork, một cái đóng dấu Lisbonne mà ba cái đều đề ngày tháng giêng, tháng hai năm 1864.

    « Nó hỏi tôi : - Thôi chứ ?

    « Tôi đáp : - Chưa, anh phải đoan với tôi rằng anh đi ngay chuyến tầu nhất chiều hôm nay, không được gặp mặt anh anh mà cũng không được viết thơ cho hắn, nghe chưa ?

    « Nó nói : - Xia y lời ; còn gì nữa ?…

    « Tôi hỏi : Thế bao giờ hắn hẹn đến với anh ?..,

    « Nó sích vai lên mà đáp : - Ngày thứ bảy. Tôi đã nhận lời bán cho hắn rồi, hắn còn đợi đến ngày tôi đi tàu bể mới giao tiền, sợ tôi còn ở lại Paris chăng... Việc đã xong rồi, tôi cần gì đến hắn nữa…

    Tôi vừa đứng dậy vừa nói : - Này, Edouard Tarmonde, anh phải nhớ rằng tôi đã tha làm phúc cho anh, nhưng không được bao giờ trở lại quấy tôi lần nữa, hoặc quấy một người yêu-quí của tôi, nghe chưa ?…

    « Tôi giơ tay làm hiệu dọa, rồi bước chân ra ; nó vẫn ngồi ở cái bàn gần cửa sổ...»

    Ấy đoạn tiểu-thuyết tả-thực một cách tinh-tế như thế, lời văn như có vận-động sinh-hoạt, người đọc trông thấy cảnh tượng hiển-nhiên trước mắt như xem một lớp tuồng, mà lớp tuồng rất có ý-vị, vì không những xem hai người hành-động trên sân khấu, lại rõ tỏ được cả tâm-trạng hai người nữa.

    Nay kể tiếp theo cho biết kết-cục chuyện thế nào. Kết-cục ấy tất ai ai cũng đã dự-đoán mà biết trước rồi. Thiếu-niên đã chịu phí tiền, lại chịu bỏ hoài mất cái dịp báo-thù thứ nhất, không thèm giết đứa hung-đồ chính tay nó đã giết cha mình, là chỉ chủ để hành-tội một cách rất đích-đáng kẻ ác-thù kia còn hiểm-độc hơn nhiều. Nhưng thiếu-niên là người cao-thượng, trước khi đang tay giết người, dù là vị một nghĩa rất chính-đáng mà giết nữa, trong lòng cũng đau-đớn thảm-sầu vô-cùng : cái bụng trắc-ẩn, cái lòng bất-nhẫn, nó muốn phản-đối với cái chí báo thù. Nhưng chí báo thù này ngấm-ngầm trong mười mấy năm, đã qua lắm nỗi cực-khổ, đã trải nhiều phen khốn-nạn, nay sắp đến ngày thành-tựu, không sức gì ngăn cầm được nữa.

    Thiếu-niên tự nghĩ : « Tôi có quyền hành-tội đứa đã giết cha tôi. Khi xã-hội xử một đứa phạm tội thì xã-hội lấy cái lẽ gì mà quyết rằng đứa ấy đáng chết ? Có phải là ông trời nào ủy cho cái quyền ấy không ? Chẳng qua là cả các người trong xã-hội ủy-thác cho xã-hội cái quyền đó mà thôi. Mỗi người trong xã-hội có quyền tự bảo-thủ lấy mình, gồm các quyền cá-nhân ấy lại thành ra quyền của xã-hội được trừng-trị kẻ phạm-tội. Cũng tựa-hồ như mỗi người ta đối với xã-hội có một cái mật-ước. Nếu mỗi người tự mình không có quyền tự bảo-thủ, thì xã-hội cũng không có quyền được trừng-trị kẻ phạm-tội, vì quyền của xã hội tức là cộng cả quyền của mỗi người vậy. Về phần tôi thì vì có lẽ cao-thượng ngăn-trở mà thành ra cái mật-ước của xã-hội với tôi không thể thi-hành được. Vậy tôi thủ-tiêu cái ước ấy mà tôi lấy lại quyền tôi... Quyền gì? Tức là cái quyền của tôi được tự bảo-thủ lấy mình... Có cái quyền tự bảo thủ về thân-thể thì cũng phải có cái quyền tự bảo thủ về tâm-hồn. Cha dượng tôi vừa giết cha tôi, lại vừa cướp mẹ tôi. Thế là nó đoạt mất hai cái ái-tình tối-thiết trong đời tôi ; tôi lại không có quyền đánh tan xác nó ra như đánh thằng kẻ trộm ban đêm lẻn vào nhà tôi, hay sao ?…»

    Ấy thiếu-niên suy đi nghĩ lại một mình như thế. Đến lúc đã quyết chí rồi mới nghĩ đến cách thi-hành : một là chính mình giết, hai là bắt nó phải tự-tử. Nếu chính mình giết thì việc lại tiết-lộ ra mất, mẹ mình lại biết mất, mà cái công mình tha cho thằng em nó mới rồi thành ra uổng mất, như thế thì thà rằng giết cả hai thằng cho cam. Nhưng bắt nó tự-tử thì bắt làm sao được ? Thiếu-niên biết rằng cha dượng say mê mẹ mình quá. Nếu bây giờ đường-đột vào nói độp ngay trước mặt : « Chính anh giết cha tôi, tôi đã có tang-chứng rành rành đây. Anh phải tự-tử không thì tôi mách mẹ tôi...» Chắc nó muốn tự tử còn hơn là sống để chịu nhục với người yêu. Như thế thì bụng mình cũng được thỏa mà tay mình không đến nỗi phải dùng máu.

    Bốn giờ chiều hôm ấy thiếu-niên đến nhà mẹ. May gặp giữa lúc mẹ đi chơi vắng, cha dượng ở nhà một mình.

    Đoạn kết-cục này tả cũng khéo bằng cái đoạn dịch trên kia, tiếc vì bài đã dài quá không thể dịch cả được. Kể lược qua thì mất tinh-thần đi nhiều, vì tinh-thần ấy ở lời văn linh-hoạt, không một ở nghĩa chuyện.

    Thiếu-niên vào buồng giấy, ông giơ tay không thèm bắt, nói sẵng một câu rằng : « Cái thời giả-dối đã qua rồi. Người kia có biết ta đây đã biết cả rồi không ?...»

    Ông chỉ đáp lại : « Tôi không hiểu anh nói chuyện gì.»

    Thiếu-niên bấy giờ mới kể ra một chuyên hệt như cái án cha mình, mà không nói tên người nào. Nói rằng năm ấy, có một người như thế, lập mưu cướp vợ bạn, sai một thằng em như thế đánh lừa giết bạn đầu đuôi như thế ; giết được hai năm thì cưới vợ bạn làm vợ như thế ; hiện nay giầu-có sang-trọng như thế, không ai biết là thằng phạm-tội giết người. Nói xong rồi hỏi : « Thế ông đã hiểu chưa ?»

    Ông vẫn làm mặt điềm-nhiên vững-vàng -- thế mới biết cái gan to thật, -- đáp lại : « Tôi vẫn chưa hiểu. »

    Thiếu-niên lại nói : « - Cái thằng giết người ấy là thằng hèn mạt, nó không dám nhận tội nó - « Rồi thiếu-niên kể từng cái thơ một, tự đâu gửi đến, trong dặn những gì, hẹn nhau ở những nơi nào, không thiếu một tí gì…

    Mặt ông bấy giờ cứ xám dần đi. Thế mà còn có gan hỏi lại một câu : « - Cái thằng mạt-kiếp Edouard ấy nó đòi anh bao nhiêu tiền mà nó mạo chế ra được mấy cái thơ ấy ?»

    Thiếu-niên nổi giận lên, mắng rằng đừng làm mặt giả đò nữa. Ông bấy giờ càng tiêu-điều sầu-thảm vô-cùng, không thể cãi sao được, nói như than một mình : « Thôi, đến thế này là cùng !» Xong rồi hỏi thiếu-niên : « Thế bây giờ anh muốn làm gì tôi ?»

    Thiếu niêu nói : « Tôi hạn cho trong hai mươi bốn giờ phải tự-tử cho xong đời. Nếu hết hai mươi bốn giờ còn sống thì tôi đưa thơ cho mẹ tôi.»

    Ái-tình mạnh thật. Ông vốn cương-cường gan-góc như thế mà nghe nói đến người yêu, mềm ngay người ra. Đương hách mà hóa ra hèn ngay. Lời van-vỉ, giọng nằn nì, xin thiếu-niên để cho ít lâu nữa, cho phu-nhân khỏi phiền, vì ông nay mang bệnh nặng không còn sống được bao nhiêu đâu ; xin nghĩ đến mẹ mà đoái thương…

    Thiếu-niên nhất-định không nghe. Bấy giờ cái khí kiêu-căng cũ của ông nó lại nổi lên ; ông nói : « -Ừ, thì tao thách mày đấy ! Tao yêu mẹ mày, chắc mày cũng quí mẹ mày. Tao thách mày có gan đưa mấy cái thơ ấy cho mẹ mày, để mẹ mày héo gan đứt ruột thì mày cứ đưa ! Tao cũng vì mẹ mày mới để cho mày sống được đến nay, mày có biết không ? Mày tưởng tao lại không ghét mày bằng mày ghét tao, hay sao ?»

    Thiếu-niêu bấy giờ xung tiết lên, không thể đừng được nữa, cầm con dao rọc giấy trên bàn, xông vào đâm giữa ngực ông một nhát, vừa đâm vừa nói: « Mày không muốn chết à ? Để tao giết hộ mày... » Ông tay ôm ngực, mà còn có sức vớ lấy mảnh giấy trên bàn, chấm ngòi bút vào lọ mực, viết mấy chữ: « Marie ái-khanh, mình tha lỗi cho tôi, tôi khổ quá, không thể sống được nữa...», rồi ký tên dưới. Xong gục xuống bàn chết, máu chảy lênh-láng.

    Thiếu-niên mới trông thấy mảnh giấy ấy giận quá muốn xé ngay đi, tức rằng con người hiểm độc đến thế mà còn có cái ái-tình mạnh như vậy, chết đến nơi còn sợ việc tiết-lộ ra đau lòng vợ, viết mấy chữ ấy cho người ta tưởng rằng chính mình tự-tử. Sau nghĩ đến mẹ, muốn cho việc ổn-thỏa như lòng sở-nguyện, lại để lại mảnh giấy trên bàn mà đi ra.

    Thế là trượng-phu trẻ tuổi đã trả thù được cho cha, mà mẹ vẫn mang-nhiên không biết nông-nỗi chút nào. Tưởng thỏa dạ lắm là phải, mà vẫn không thấy hết khổ trong lòng. Hằng ngày trông mẹ ủ-dột âu-sầu không nguôi thương xót người kia là kẻ đại-thù mình mới hành tội xong, mà thiếu-niên như tâm-can đòi đoạn, cái khổ lại bội phần hơn xưa…

    Bởi thế mới viết tập « Sám-hối-lục » này.

    Ôi ! cái bi-kịch trong gia-đình ! không gì thảm bằng !

    Nét bút văn-sĩ tả được những bi-kịch như thế, cũng là nét bút đại-tài.

    ***
    Ấy cái lối « tiểu-thuyết tâm-lý » của Paul Bourget như thế. Tuy ông đã nổi danh về lối ấy mà trong làng văn cũng còn có người chê. Tiền-bối như Alexandre Dumas fils đã từng có khi khuyên ông rằng :

    « Cái lối tiểu-thuyết của bác khác nào như lối cái người kia tôi hỏi bây giờ là mấy giờ, giở đồng hồ cho tôi xem, rồi lại đem đập tan ra cho xem cả máy ở trong chạy thế nào…» (1)

    Tuy vậy cũng là một lời hoạt-kê của Alexandre Dumas, không phải là lời chê hẳn.

    Xét như văn-chương nước ta xưa nay, vẫn phải cái tật hàm-hồ. Ví được nhiều người cẩn-trọng như Paul Bourget, ai hỏi giờ đập đồng-hồ cho người ta xem máy, cũng còn hơn là cẩu-thả như người mình, ai hỏi giờ không thèm nhìn đồng-hồ mà nói phỏng, chín giờ thì nói trong khoảng từ tám đến mười, không từng chịu khó xem cho đúng.

    (1918)​

    ___________

    (1) « Vous me faites l'effet d'un homme à qui je demande l'heure qui tire sa montre et qui la casse devant moi pour me montrer comment marchait le ressort...» (Alexandre Dumas fils à Paul Bourget).
    :rose: